Luật hóa một số quyền của dân còn chậm: Luật hội, luật tiếp cận thông tin...

Pháp luật về quyền con người, quyền tự do dân chủ của công dân còn những “mảng trống”. Ở một số lĩnh vực, quyền công dân được thực hiện còn hình thức, chưa bảo đảm để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hữu hiệu trong mối quan hệ với nhà nước... Những nhận xét trên được đưa ra tại Hội thảo sơ kết việc triển khai thực hiện Nghị quyết 48 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam hồi cuối tuần qua.

Đừng để dân không nhớ nổi tên đại biểu

Theo nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu, tư tưởng cốt lõi của nhà nước pháp quyền XHCN là tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân lập ra bộ máy nhà nước, tức là bầu ra các đại biểu của mình. Nhân dân ủy quyền cho bộ máy nhà nước thay mặt mình để điều hành đất nước. Quyền dân chủ trực tiếp của dân là ứng cử, bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp.

Nhưng cách thức bầu cử như thế nào để thực sự người dân chọn và bầu ra người xứng đáng thay mặt mình vào các cơ quan nói trên thì vẫn cần phải tiếp tục hoàn thiện. Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc nêu một thực tế tồn tại, có nhiều người dân đi bầu cử nhưng ngay sau đó không hề nhớ mình đã bầu cho ai. Mặt khác, khi đã ủy quyền xong thì người dân chỉ còn giữ vai trò là người quan sát vì chúng ta vẫn chưa có cơ chế hữu hiệu để nhân dân giám sát quyền lực của nhà nước.

Ông Yểu kiến nghị cần phải thể chế hóa, phải luật hóa cơ chế nhân dân kiểm soát quyền lực của chính mình đã giao cho các cơ quan nhà nước. “Quốc hội bầu ra người đứng đầu các cơ quan hành pháp và tư pháp, bầu ra chủ tịch nước, đó là thực hiện quyền của nhân dân chứ không phải quyền tự có của mình” - ông Yểu nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc Hội Nguyễn Phú Trọng trong một lần tiếp xúc với người dân. (Ảnh tư liệu: VĂN HUÂN)

Quyền hiến định phải được luật hóa

Ở khía cạnh khác, ông Yểu cho rằng việc luật hóa một số quyền tự do dân chủ của người dân còn chậm. “Nói thật là tôi hơi thất vọng” - ông Yểu bày tỏ. Ông Yểu cho biết có nhiều luật đã dự định làm từ khóa XI, tới nay, một khóa Quốc hội nữa sắp trôi qua nhưng vẫn chưa thấy bóng dáng những luật đó đâu.

“Luật hội tại sao không làm? Hay một quyền rất lớn khác đã được khẳng định từ Hiến pháp 1946 là trưng cầu dân ý, sau 64 năm đến giờ vẫn giẫm chân tại chỗ trong khi dự thảo chúng ta chuẩn bị đã hòm hòm rồi” - ông Yểu nói.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế cao cấp - TS Lê Đăng Doanh thì kiến nghị cần sớm ban hành Luật Tiếp cận thông tin. Luật này phải quy định rõ những thông tin phải công bố công khai cho người dân được biết; trách nhiệm của cơ quan cung cấp phải bảo đảm tính xác thực của thông tin đã công bố; quy định quyền của người dân được quyền tiếp cận thông tin và được quyền chất vấn.

Nhóm nghiên cứu của GS-TS Trần Ngọc Đường, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu lập pháp (Ủy ban Thường vụ Quốc hội), kiến nghị người dân có quyền con người, quyền công dân hay không, có nhiều hay ít, có thực chất hay hình thức, chủ yếu dựa vào việc giải quyết quan hệ này về phương diện pháp lý. Vì thế, nhu cầu đầu tiên của hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, quyền tự do dân chủ của công dân là phải tiếp tục cụ thể hóa các quyền hiến định. Đồng thời, phải hoàn thiện các luật hiện có theo hướng đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người có thẩm quyền trong việc bảo đảm cho công dân dễ dàng, thuận lợi, tin tưởng các quyền của mình trong mối quan hệ với nhà nước.