1 Chuyện thứ nhất xảy ra ở Đà Nẵng, khi có tranh chấp về bản hợp đồng giữa các cầu thủ trẻ và ban lãnh đạo. Sau đó, đến lượt cha mẹ các em vào cuộc. Ở đây, ta không bàn đến nội dung mà chỉ nói đến phương thức.

Có lẽ, trong toàn bộ quá trình đào tạo, chưa khi nào các em được dạy dỗ về một bản hợp đồng, với các điều khoản về nội dung, các ràng buộc về pháp luật, các quyền lợi và các nghĩa vụ. Khi “các chú” bảo ký, thế là ký, khi không đủ điều kiện để ký. Rồi thì khi nhận ra thiệt thòi, là ồn ào chuyện tranh chấp. Khi có tranh chấp thì chỉ là các em và cha mẹ các em đứng trước những người có chức có quyền, chứ không thấy nói đến bóng dáng của các cán bộ hay các nhà chuyên môn giỏi về luật pháp.

Một bản hợp đồng dành cho cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp phải được chuẩn bị một cách khác và tiến hành ký kết một cách khác. Trong đó, quan trọng nhất là đương sự phải hiểu rõ toàn bộ những điều khoản mình đặt bút ký, nếu không thì phải có người đại diện cho mình, tư vấn cho mình khi ký những hợp đồng như vậy.

2 Khi Thể Công được bán vào Thanh Hóa, khi Quân Khu 4 được giao về Nam Việt Ngân hàng, có không ít sự xôn xao trong chuyện xử lý các cầu thủ. Ý kiến thứ nhất: vì cầu thủ còn hợp đồng với CLB Thể Công, nên CLB thế nào thì cầu thủ phải chịu thế ấy. Tạm xem CLB bóng đá là một doanh nghiệp, và khi phải bán đi thì doanh nghiệp ấy đã bị phá sản rồi. Vậy người lao động trong doanh nghiệp phá sản có phải phá sản theo doanh nghiệp không? Và doanh nghiệp có trách nhiệm đảm bảo quyền lợi của người lao động tương đối thỏa đáng trong điều kiện có thể không? Hay là, anh đã là người của tôi thì anh cứ phải sống chết theo tôi? Bản thân người lao động-cầu thủ có một quyền gì trong trường hợp này không?

Cho nên, có một cách nhận thức đơn giản hơn: anh đã là lính, thì lệnh ra sao cứ thế mà làm. Rất đơn giản và hiệu quả. Nhưng chỉ có điều, nó không có vẻ bóng đá là mấy. Thử tìm một so sánh. Như Eto’o ở CLB Barcelona. Anh có hợp đồng và là người của CLB, nhưng khi Barca muốn đẩy anh sang Inter thì cũng phải vất vả lắm. Rồi cuối cùng phải có một khoản tiền hậu hĩnh thì vụ chuyển nhượng mới có thể thành công. Xem ra, cầu thủ ở những xứ ấy có nhiều quyền lợi thật.

3 Lại vừa có chuyện Thanh Hóa xin rút khỏi giải hạng Nhất. Thì sẽ có kỷ luật, thì sẽ thay đổi điều lệ thi đấu của giải. Nhưng chẳng nhẽ tham gia một giải quốc gia, thuộc dạng chuyên nghiệp lại dễ dàng đến thế hay sao? Có thể tùy ý: giải tán, mua và bán.

Lại cứ so sánh sang lĩnh vực kinh tế. Và lại ví dụ một doanh nghiệp phá sản (gớm, sao lúc nào mà trong bóng đá cũng nghe có chữ phá sản như vậy!). Nếu một doanh nghiệp phá sản thì phải thực hiện hàng loạt nghĩa vụ có tính pháp luật rồi mới có thể phủi tay, chứ đâu như bóng đá, nói một câu là xong, bất chấp quyền lợi và số phận của người lao động, bất chấp trách nhiệm đối với xã hội nói chung.

4 Mà nói đâu cho xa xôi. Xin quay lại cái lúc ta định hạn chế số các cầu thủ ngoại nhập quốc tịch Việt Nam trong các đội bóng. Thông cảm cái lý về mặt bóng đá, nhưng về pháp luật thì đã rõ. Người ta xin nhập tịch để đá bóng. Nhập tịch xong thì lại không cho đá. Thế thì sống bằng gì?

Theo thông tin từ LĐBĐ nói lại, thì LĐ cũng đã xin ý kiến tư vấn của một số cán bộ hữu trách. Nói chung thì mọi người ủng hộ cả. Nhưng khi cần văn bản chính thức của những cơ quan có người đã tư vấn ấy, thì văn bản lại khẳng định điều ngược lại. Như thế, hiểu pháp luật quả cũng không đơn giản, nếu không phải là người trong nghề và hiểu nghề.

5 Nếu cứ đà này thì có thể lùi xuống chuyện Letard, chuyện ra các bản án kỷ luật, hay xa hơn nữa... Cho nên, xin dừng lại ở đây.

Vấn đề đặt ra là, chúng ta chưa có kinh nghiệm trong khi xử lý các khía cạnh pháp luật của bóng đá. Bóng đá là chuyên nghiệp, nhưng ta giải quyết vấn đề pháp luật lại chưa chuyên nghiệp. Cụ thể, trong LĐBĐ, trong các CLB chưa có người chuyên trách, không có luật sư, không giải quyết trên tinh thần thượng tôn pháp luật mà còn nặng về cảm tính, đôi khi tùy tiện. Có lúc, chúng ta nhờ tư vấn của cán bộ pháp luật, nhưng có lẽ bóng đá thực sự đòi hỏi luật sư chuyên trách, hay ít ra thì đã nghiên cứu các vấn đề bóng đá một cách nghiêm chỉnh. Cầu thủ thì chưa hiểu biết đầy đủ về luật pháp, trong khi họ luôn luôn đứng trước những bản hợp đồng, những lời chèo kéo... mang đậm bản chất pháp luật. Thế thì trách gì mà không xảy ra chuyện này hay chuyện khác.

Vũ Chí Anh